ساختار گردش جوی در طی بارش سنگین 21 دسامبر 1992 برروی شیراز (30 آذر 1371)

نویسندگان

1 گروه هواشناسی، دانشکده علوم پایه، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران

چکیده

در طی بررسی الگوی گردش جوی در زمان وقوع بارش‌های سنگین برروی شهر شیراز در فصول پاییز سال‌های 1371 تا 1378 به موردی برخوردیم که با دیگر موارد تفاوت‌هایی داشت و ما را به بررسی جداگانه آن واداشت. در این مطالعه برای تعیین بارش‌های سنگین از روش آماری بروکس استفاده گردید. جهت تعیین ساختار گردشی جو در زمان وقوع بارش سنگین در این تاریخ کمیت‌های هواشناختی از قبیل فشار تراز دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل، رطوبت‌نسبی، واگرایی، و سرعت‌قائم در ترازهای 850 و500 هکتوپاسکال، دما در تراز 850 هکتوپاسکال و سرعت باد افقی در تراز 300 هکتوپاسکال مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نقشه‌های مورد نیاز با استفاده از نرم‌افزار GRADS و داده‌های مرکز ملی پیش‌بینی‌های محیطی (NCEP) امریکا ترسیم گردید. الگوی جوی روز 21 دسامبر نشان می‌دهد یک سامانه کم‌فشار که از روزهای قبل برروی عربستان و دریای سرخ شکل گرفته با حرکت به سمت شمال‌شرق در این روز به داخل ایران نفوذ کرده و در برخورد با پرفشار مستقر برروی اروپا که به سمت جنو‌ب‌غرب حرکت می‌کند شرایط مناسب برای ناپایداری را برروی جنوب غرب ایران ایجاد کرده و منجر به همگرایی در سطوح پایین برروی منطقه به میزان S-1 5-10*2- شده است . در سطح 500 هکتوپاسکال منطقه واگرایی شدید ناوه (S-1 5-10*1) برروی غرب و جنوب‌غرب ایران قرار دارد که باعث تقویت حرکات صعودی به میزان PaS-1 4/0- و تشدید کم‌فشار سطحی می‌شود. جت جنب‌حاره نیز با توجه به نحوه قرارگیریش نسبت به کم‌فشار سطحی نقش مهمی در توسعه ناپایداری ایفا کرده‌ است. در روز بعد از وقوع بارش سنگین سامانه کم‌فشار در حال خارج شدن از سمت شمال‌شرق ایران است و سامانه پرفشار با طی مسیر شمال‌شرق- جنوب‌غرب برروی دریای مدیترانه مستقر می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Atmospheric circulation structure during heavy precipitation of 21th December 1992 over the City of Shiraz

نویسندگان [English]

  • A. H. Meshkatee 1
  • M. Shojaei 1
  • M. Mazraeh Farahani 2
چکیده [English]

Introduction

Heavy precipitation are among those natural events that may lead to disasters like flood and landslides or both simultaneously. One of the occasions that these types of precipitations occur is after a prolonged drought. Heavy precipitation normally  occur during transient seasons like autumn and spring. However, they may occur in winter or even in summer. Considering the atmospheric circulations diversity at different times of year, it does not seem wrong if suppose there must be significant differences between weather conditions that led to such precipitations would be of great assistance to weather forecasters to issue weather warnings that may help to prevent or reduce the impacts of those precipitations. To identify heavy precipitations, Brook’s statistical method has been used. In the course of the study upon the structure of atmospheric circulations during heavy precipitations over the city of Shiraz during autumns of 1371 to 1378(1992 and 2000), we came across with an interesting situation on 21th of December 1992, that is the subject of this article. Its atmospheric circulation structure examined by means of the meteorological quantities such as sea level pressure, geopotential height, relative humidity, horizontal wind divergence, vertical­ motion at 850 and 500 hPa surfaces, temperature at 850 hPa surface and horizontal wind speed at 300 hPa  surface. Required data have been acquired from  NCEP(National Center for Environmental Prediction (website and maps have been plotted by means of Grads software.

Results showed that a low pressure system that was formed over the Saudi Arabia and Red Sea some times before 21th of December 1992, entered Iran on that day. During its course towards the northeast of the country, it met with a high pressure system entering the country from Europe. This situation created a suitable condition for development of instability over the southwest of Iran. At 500 hPa surface intensive divergence area was located over west and southwest of Iran, supporting the vertical motion and the intensification of surface low pressure system. Subtropical Jet relative location to surface low pressure played important role in the development and intensification of the instability. In day after precipitation event the pressure system exits from northeast of Iran and high pressure system with moving in direction of northeast to southeast locates over the Mediterranean Sea.

 

Materials and methods

The data related to daily precipitation on 1371 to 1378 (1992-2000) of Shiraz station is received from IRIMO, the country meteorological organization. The data related to meteorological parameters is extracted from National Center for Environmental Prediction site (NCEP).

In this research the heavy precipitations of shiraz on 1371 to 1378 are determined by the Brooks statistical method. In this method the precipitation are divided to different groups according to the relations of (1) , (2) that the first group precipitation as known as heavy precipitation.

 

The number of groups = 5Log N                     (1)

The space of groups = maximum precipitation – minimum precipitation / number of groups                                                          (2)

That N is the number of days with precipitation on autumn.

According to the first group results that only have 75 mm precipitation, this number is known as heavy precipitation on autumn. This amount of precipitation occurs on the 30 day of Azar (21 December 1992).

To determine dominant atmospheric circulation of them, distribution of temperature, pressure and moisture quantities and their changes on the earth surface, levels of 850, 500 and 300 hPa on an area between the longitude of 20 degree of west to 90 degree of east and the latitude of 10 to 70 degree of north were investigated.

In the dynamical analysis the distribution of pressure, temperature, wind and moisture fields and the relation between them were investigated by using quantities like geopotential height, horizontal wind divergence and vertical­ motion. Distribution of above quantities will clear the atmospheric conditions that change of them by passing of time shows the way of forming, strengthening and weakness of systems and atmospheric circulations. The maps were prepare one day before to the day after the heavy precipitation on the time of 00UTC and 12UTC. The maps were prepared by programming on the GRADS of studied geographical area.

 

Results and Discussion

The atmospheric pattern of 21 December shows that a low pressure system that is formed on Arabia and Red Sea some days ago, has moved toward the north of Iran and penetrate inside of Iran. Then by encountering to a high pressure system entering the country from Europe moving toward the southwest, the system has made a proper condition on the southwest of Iran for instability and causes the value of    -2*10-5 S-1 convergence on low levels of the area. On the 500 hPa level of area intensive divergence area (1*10-5 S-1) has located on the west and southwest of Iran that causes the strengthening of vertical motions about -0.4 PaS-1 and intensification of low pressure. Subtropical Jet also according to its position relative to surface low pressure played important role in the development and intensification of the instability. According to the high relative humidity on both levels (90 %and 75%), we will see heavy precipitation on this day. In the next day of heavy precipitation, the low pressure system is going out of Iran from the northeast side and the high pressure system is still on the Mediterranean Sea and its effect has increased on the northwest of Iran. Since the convergence on the low levels is less than divergence on the high levels on last day, the vertical motion on this day is weaken. The temperature at the beginning of day has increased as compared with the last day and regarding that weakening of vertical motions on this day there will be less precipitation.

 

Conclusion

Results showed that a low pressure system that was formed over the Saudi Arabia and Red Sea some times before 21th of December 1992, entered Iran on that day. During its course towards the northeast of the country, it met with a high pressure system entering the country from Europe. This situation created a suitable condition for development of instability over the southwest of Iran. At 500 hPa surface intensive divergence area was located over west and southwest of Iran, supporting the vertical motion and the intensification of surface low pressure system. Subtropical Jet relative location to surface low pressure played important role in the development and intensification of the instability. In day after precipitation event the pressure system exits from northeast of Iran and high pressure system with moving in direction of northeast to southeast locates over the Mediterranean Sea.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Atmospheric circulation
  • Heavy precipitation
  • Shiraz
  • NCEP

مقدمه

بارش پدیده­ای حاصل از برهم­کنش­ها و اندرکنش­های پیچیده جوی است. این پدیده در میان رویداد­های جوی از اهمیتی ویژه­ و پیچیده­گی رفتاری بیشتری برخوردار است.

ایران کشوری خشک و نیمه خشک می باشد که میانگین نزولات جوی آن به کمتر از یک چهارم میانگین نزولات جوی جهان می­رسد. یکی از ویژگی­های بارز این نزولات توزیع زمانی و مکانی غیر یکنواخت آن­ها است.(حجتی،1386) استان فارس نیز با توجه به وسعت زیاد، مجاورت با رشته کوههای زاگرس در غرب و نواحی کویری در شرق و نزدیکی به خلیج فارس و تنوع اقلیمی دارای رژیم بارشی متغیری در مقیاس زمانی ماهانه، فصلی و سالانه است که نتیجه آن تفاوت زیاد در بارش دریافتی استان می­باشد. (صداقت­زاده، 1376) میانگین بارش سالانه در نواحی مختلف استان بین 100 میلیمتر در شرق و جنوب تا 600 میلیمتر در نواحی غربی متغیر می­باشد که بیشتر آن در فاصله ماه­های آبان هر سال تا اردیبهشت سال بعد رخ می­دهد.

دو عامل مهم در فرایند بارش رطوبت و صعود هوا می­باشند. صعود هوا بسته به ویژگی­های هر سامانه به طرق زیر صورت می­گیرد: صعود توده هوا روی سطوح جبهه­، صعود توسط همگرایی در مرکز طوفان و صعود توسط  عوارض سطحی مانند موانع کوهستانی. اگر پایداری ایستایی جو به گونه­ای باشد که توده هوا بتواند صعود کند و به تراز میعان فرازش برسد ابر شکل می­گیرد و بارش می­تواند صورت بگیرد. [1]

اما در میان بارش­هایی که در هر منطقه رخ می­دهند بارش­های سنگینی را می­توان مشاهده کرد که شرایط محیطی ویژه­ای را موجب می­شوند. این بارش­ها حتی در نوع جبهه­ای در شرایط همدیدی و دینامیکی خاصی رخ می­دهند لذا شناخت ساز و کار شکل­گیری آن­ها برای هر منطقه از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. بررسی نشان می­دهد که شرایط حاکم بر شکل­گیری این نوع بارش در استان فارس به طور کامل انجام نشده است. از دیگر عواملی که نقش مهمی در چگونگی شکل­گیری این نوع بارش دارد فصل است. معمولا این نوع بارش در فصول گذر، از شانس وقوع بیشتری برخوردار است. همچنین بررسی­های اولیه نشان داد که علی­رغم خشکسالی گسترده­ای که در طی دوره انتخابی در کشور رخ داده استان فارس بارش سالانه­ای بیشتر از میانگین بلند مدت داشته است.

به موجب شناخت ساز و کار شکل­گیری سامانه­های بارش­زا و الگوهای گردش جوی آن­ها در نقاط مختلف دنیا مطالعاتی صورت گرفته است که از جمله می­توان به بررسی الگو­های گردش جوی بارش­های سنگین کالابریای ایتالیا(Feederico et al, 2008) ، الگوهای گردش جوی در زمان رخداد بارش­های سنگین در بلغارستان (Tsonevsky et al, 2010) و تحلیل سینوپتیکی و ارزیابی بارش فرین 20 فوریه 2010 در مادیرا[2] پرتغال(Fragoso et al, 2012) اشاره کرد. فدریکو و همکاران (Feederico et al, 2008) برای مطالعه همدیدی گردش­های جوی از داده­های میدا­ن­های ژئوپتانسیل925 و500 هکتوپاسکال سامانه مدل سازی جو منطقه­ای 2(RAMS)[3] استفاده کردند. آن­ها به این نتیجه رسیدند طوفان­های همراه با بارش سنگین در کالابریا به چهار دسته تقسیم می­شوند: 1)طوفان­هایی که در پشت به باد کوه آلپ شکل می­گیرند. 2)طوفان­هایی که در شرق مدیترانه توسعه می­یابند. 3)طوفان­هایی که در شمال آفریقا توسعه می­یابند و از طریق کالابریا وارد حوزه مدیترانه می­شوند. 4) طوفان­هایی که از بالکان و اروپای شرقی به سمت مرکز مدیترانه حرکت می­کنند. طوفان­های نوع اول بیشترین فراوانی را دارند. طوفان نوع دوم باعث فرارفت توده­های هوا از جنوب­شرق به­طرف کالابریا می­شود و صعود توسط موانع کوهستانی نقش اساسی در رخداد بارش دارد. در طوفان نوع سوم تبادل بخار آب میان دریا و توده هوای بالای آن یک فاکتور فیزیکی مهم است. شکل­گیری ناپایداری همرفتی توسط فرارفت هوای سرد برروی دریای گرم از ویژگی­های طوفان نوع چهارم است. تسونفسکی و همکاران (Tsonevsky et al, 2010) میدان­های جوی ارتفاع در تراز­های 1000و500 هکتوپاسکال، دما در تراز 850 هکتوپاسکال را مورد استفاده قرار دادند. سپس الگو­های جوی توسط آنالیز مولفه اصلی(PCA)[4] و تحلیل خوشه­ای[5](CA) طبقه بندی شدند. برخی بارش­های سنگین که در همه فصول اتفاق می­افتند در ارتباط با چرخند­های تراز پایین و برخی دیگر که در فصل گرم اتفاق می­افتند در ارتباط با چرخند­های تراز بالا بودند. فراگوسو و همکاران (Fragoso et al, 2012) در بررسی سیل 20 فوریه 2012 در مادریا نشان دادند که در این روز شرایط رطوبتی غیر عادی حاکم بوده است و شرایط دینامیکی که دسترسی به چنین رطوبتی را منجر شده است مورد مطالعه قرار دادند. آن­ها نشان دادند که واداشت­های بزرگ مقیاس شرایط را برای همرفت عمیق نزدیک مادریا فراهم می­کنند. هنگامی که چرخند جبهه­­ای به سمت ناحیه حرکت می­کند فعالیت آن افزایش یافته و واگرایی قوی سطوح بالا مربوط به ناحیه خروجی جت تراز بالا است که حرکات بالا رونده قوی را باعث می­شود. همچنین در سطوح پایین همگرایی رطوبت صورت می­گیرد. در کنار این شرایط توپوگرافی نیز برروی حرکات بالا رونده اثر می­گذارد.

در ایران نیز پژوهش­های مختلفی در زمینه شرایط همدید و دینامیکی در زمان رخداد بارش سنگین شده است. اطلاع از این شرایط جهت شناخت و پیش­بینی شرایط محیطی لازم است. لشکری(1375)در تحلیل همدیدی بارش­های شدید جنوب غرب ایران به این نتیجه رسید که وقوع این بارش­ها نتیجه تقویت و تشدید مرکز کم فشار سودانی و منطقه همگرایی دریای سرخ و تبدیل آن­ها به سامانه دینامیکی می­باشد. صادقی(1379)علاوه بر بررسی پرفشار جنب­حاره، اثر پرفشار سیبری، کم­فشار منطقه سودان در بارش و دما در نیمه جنوبی ایران پرداخته و به نتایج زیر رسیده است:

الف) سامانه­ها پس از ایجاد و توسعه بر­روی دریای مدیترانه و همچنین پر فشار سیبری با نفوذ به داخل ایران قسمت های جنوبی را نیز تحت تاثیر قرار می­دهند.

ب‌)    به طور کلی سامانه سودانی روی استان­های خوزستان، لرستان، فارس و نواحی مرکزی تاثیر بیشتری دارد.

غفاریان و همکاران(1389) به منظور تعیین ساختار الگوی همدیدی بارش­های فرین در شمال غرب ایران، برخی کمیت­های هواشناسی از قبیل فشار سطح دریا، ارتفاع تراز 500 هکتو پاسکال، رودباد 300 هکتوپاسکال و دمای سطح آب را بررسی کرده­اند. آن­ها  به این نتیجه رسیدند که برهم کنش دو رودباد جنب­حاره و قطبی باعث چرخندزایی در شمال شرق دریای مدیترانه می­شود و همچنین بی­هنجاری فشار سطح متوسط دریا، ارتفاع تراز 500 هکتوپاسکال و دمای سطح آب می­تواند به عنوان ابزاری برای پیش­بینی بارش­های شدید استفاده شوند. یاراحمدی و همکاران (1390) به تحلیل الگوی دینامیکی و همدیدی بارش­های سنگین در جنوب­غرب خزر و غرب ایران (مطالعه موردی- بارش مورخ 14/8/1383) پرداختند و نشان دادند که در این روز در جنوب­غرب خزر سامانه کم­فشاری در سطح زمین گسترده شده و همچنین شکل­گیری ناوه در ترازهای میانی جو و فرارفت هوای سرد نیز مشاهده شده است. مولفه نصف­النهاری باد باعث افزایش شیو افقی فشار شده که خود موجب افزایش همرفت و ایجاد تاوایی مثبت شده است. وضعیت همگرایی و تاوایی تراز 500 هکتوپاسکال نشان­دهنده شرایط مساعد جریان­های صعودی در جنوب­غرب خزر و نوار مرزی غرب کشور است. [6]

بارش­های سنگین به عنوان عاملی مخاطره انگیز در اثر بروز حوادث طبیعی مانند سیل مطرح می­باشند و همچنین سامانه­های بارش­زا در تامین منابع آب نقش عمده­ای دارند، از این­رو شناخت ویژگی­های آن­ها مانند نحوه شکل­گیری، منابع تامین رطوبت و حرکت آن­ها از اهمیت زیادی برخوردار است.

 

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه

شیراز در جنوب غربی کشور با مختصات جغرافیایی 32 درجه و 5 دقیقه طول شرقی و 36 درجه و 3 دقیقه عرض شمالی در ارتفاع بیش از 1500 متر از سطح دریا و تقریبا در مرکز استان قرار دارد و وسعت آن معادل 340 کیلومتر مربع است. میانگین سالیانه بارش شیراز 2/324 میلیمتر است. شهر شیراز یک منطقه کوهستانی به شمار می­رود و اقلیم آن با توجه به روش دمارتن گسترش یافته نیمه خشک معتدل است.(سایت اداره هواشناسی شیراز)

 

داده­های مورد استفاده

داده­های مربوط به بارش روزانه در سال­های 1371 تا 1378 (2000-1992 ) ایستگاه شیراز از سازمان هواشناسی کشور دریافت گردید. داده­های مربوط به پارامترهای هواشناختی از سایت مرکز ملی پیش­بینی­های محیطی امریکا (NCEP)[7] استخراج شد.

 

روش تحقیق

در این پژوهش با استفاده از روش آماری بروکس1[8]بارش­های سنگین شیراز برای سال های 1371تا 1378 در فصل پاییز تعیین گردیدند. در این روش بارش­ها را طبق روابط (1) و (2) به دسته­های مختلف تقسیم می­کنند که بارش­های اولین دسته به عنوان بارش سنگین در نظر گرفته می­شوند.(حجام، 1389)

(1)      LogN5 = تعداد دسته­ها

(2)      تعداد دسته­ها / مینیمم بارش - ماگزیمم بارش =فاصله دسته­ها

که در آن N تعداد روزهای همراه با بارش در فصل پاییز است.

با توجه به نتایج دسته اول که فقط مقدار 75 میلیمتر را در خود جای داده است این عدد به عنوان بارش سنگین فصل پاییز در نظر گرفته شد. این مقدار بارش در روز 30 آذر 1371 (21 دسامبر 1992) رخ داده است.

برای تعیین گردش جوی حاکم بر آن­ها به روش همدیدی توزیع توزیع کمیت­های دما، فشار، رطوبت و تغییرات آن­ها برروی سطح زمین، سطوح 850 ، 500 و 300 هکتوپاسکال و در منطقه­ای مابین طول جغرافیایی 20 درجه غربی تا 90 درجه شرقی و عرض جغرافیایی 10 تا 70 درجه شمالی مورد بررسی قرار گرفته است.

در تحلیل دینامیکی،  توزیع میدان­های فشار، دما، باد، رطوبت و ارتباط بین آن­ها با استفاده از کمیت­هایی مانند ارتفاع ژئوپتانسیل، واگرایی باد افقی و تاوایی نسبی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. توزیع کمیت­های فوق شرایط جوی را مشخص می­نماید که چگونگی تغییرات آن­ها با زمان  بیانگر چگونگی شکل­گیری، تقویت و تضعیف سامانه­ها و گردش­های جوی است.

نقشه­ها از یک روز قبل تا یک روز بعد از وقوع بارش سنگین در ساعت­های 00UTC و 12UTC تهیه و مورد تحلیلی قرار گرفت. نقشه­ها با برنامه­نویسی در محیط GRADS در محدوده جغرافیایی مورد نظر تهیه شدند.

[9]

بحث و نتایج

تعیین و تحلیل الگوهای گردش جوی روز 20 دسامبر 1992

در ساعت 00UTC با توجه به شکل1- الف مشاهده میکنیم که یک سامانه کم­فشار برروی عربستان و دریای سرخ شکل­گرفته است و یک سامانه پرفشار نیز که مرکز برروی اروپا قرار دارد قسمت­هایی از ایران را فرا گرفته و تا منطقه مورد نظر پیشروی داشته است. همچنین یک سامانه پرفشار برروی غرب چین قرار دارد که تاثیری بر ناپایداری در منطقه ندارد. الگوی دما و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 850 هکتوپاسکال در شکل1- ب نشان میدهد که برروی جنوب ایران جو به­شدت کژفشار است و فرارفت هوای گرم داریم. از نقشه ارتفاع ژئوپتانسیل سطح 500 هکتوپاسکال در شکل1-ج می­توان دید که کم­ارتفاع بسته­ای بیشتر مناطق ایران را دربر گرفته و زبانه­های آن تا جنوب دریای سرخ پیشروی نموده و با توجه به کژفشار بودن جو در به­وجود آمدن ناپایداری نقش اساسی دارد. نحوه قرارگیری آن و فرارفت تاوایی مثبت در جلو محور ناوه باعث تقویت حرکات صعودی و تقویت کم­فشار سطحی مقیم روی عربستان می­شود. شکل1- د و1- ذ  نقشه واگرایی در سطوح 850 و 500 هکتوپاسکال را نشان می­دهد که در سطح 850 هکتوپاسکال برروی استان فارس واگرایی داریم که مقدار آن برروی شیراز حدود s-1 5-10*5/0 است. البته در روی عربستان همگرایی جریان هوا صورت ­می­گیرد. در سطح 500 هکتوپاسکال مقدار واگرایی تقریبا صفراست که این با ایجاد شرایط ناپایدار برروی منطقه مخالفت می­کند. نقشه رطوبت نسبی در ترازهای 850 و 500 در شکل­های1- ر و 1- ز  به ترتیب مقادیر 40 و30 درصد را برروی شیراز نشان می­دهد.  الگوی سرعت قائم با توجه به شکل­های 1- و و 1- ه در تراز­های 850 و 500 هکتوپاسکال مقادیر 1/0 و صفر(PaS-1) را برروی منطقه نشان می­دهد که با الگوی واگرایی همخوانی دارد، یعنی در سطح 850 هکتوپاسکال حرکت نزولی(مقادیر مثبت ω) و در سطح 500 هکتوپاسکال هیچ­گونه حرکتی نداریم. در شکل 1- ی مربوط به نقشه سرعت باد در تراز 300 هکتوپاسکال مشاهده می­کنیم که خروجی جت ­استریم و منطقه همگرایی آن برروی جنوب­غرب ایران قرار دارد. با توجه به نحوه قرار گیری جت­استریم شرایط برای  توسعه کم­فشار سطح زمین قرار گرفته روی عربستان مهیا است. شرایط نشان می­دهد که در طی این ساعت جوی پایدار و بدون بارش برروی جنوب­غرب کشور داریم.

 

     

1- الف                                                                          1- ب

     

1- ج                                                                             1- د

    

1-ذ                                                                           1- ر

   

1- ز                                                                           1- و

   

                                   1-ه                                                                            1- ی

شکل1. الف) الگوی فشار تراز دریا برحسب هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر، ب) الگوی دما (خط­چین) برحسب درجه سلسیوس و ارتفاع ژئوپتانسیل (خط ممتد) تراز 850    هکتوپاسکال بر حسب متر در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر، ج) الگوی ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برحسب متر در ساعت 00UTC روز20 دسامبر، د) الگوی واگرایی در تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر(5-10×)، ذ) الگوی واگرایی در تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر(5-10×)، ر) الگوی رطوبت نسبی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 20دسامبر، ز) الگوی رطوبت نسبی تراز 500هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر، و) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 850 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر، ه) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 500 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 00UTC روز 20 دسامبر، ی) الگوی سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال بر­حسب(m/s) در ساعت 00UTC روز 20دسامبر.


ساعت 12UTC کم فشار قرار گرفته برروی عربستان مطابق شکل 2- الف کمی به سمت شمال­شرق متمایل شده و زبانه­های آن تا خلیج فارس پیشروی کرده است. پرفشار اروپا نیز تا داخل آفریقا کشیده شده و همچنین تا شمال ایران نفوذ کرده است. با توجه به شکل2- ب مربوط به الگوی همزمان دما و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 850 هکتوپاسکال مشاهده می­کنیم که مانند گذشته جو به­شدت کژفشار است و کم­ارتفاعی که تا مرکز عربستان کشیده شده باعث فرارفت هوای گرم به داخل غرب ایران می­شود. از نقشه ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال در شکل2-ج می­توان مشاهده کرد که کم­ارتفاع قرار گرفته برروی ایران که تا جنوب دریای سرخ کشیده شده مانند قبل باعث تقویت کم­فشار مقیم روی عربستان می­شود. نقشه واگرایی سطح 850 هکتوپاسکال نشان می­دهد که یک منطقه همگرایی قوی برروی عربستان قرار دارد و نسبت به ساعت­های قبل شدت بیشتری پیدا کرده است. همچنین در طی این ساعت برروی استان فارس همگرایی با شدت کمی صورت می­گیرد و مقدار آن برروی شیراز تقریبا صفر است، شکل 2- د. الگوی واگرایی سطح 500 هکتوپاسکال در شکل2- ذ نیز همگرایی در این سطح(حدود 5-10*2/0-) را نشان می­دهد. شکل­های2-ر و 2- ز رطوبت نسبی در تراز­های 850 و 500 هکتوپاسکالی را نشان می­دهد و نمایانگر رطوبت بالای 75 و 70 درصد در این ترازها است که نسبت به ساعت­های قبل افزایش چشمگیری داشته است. الگوی سرعت قائم در تراز 850 هکتوپاسکال مقدار صفر را نشان می­دهد، یعنی حرکت صعودی صورت نمی­گیرد اما در تراز 500 هکتوپاسکال منفی(حدود 2/0-) است بنابراین حرکات صعودی داریم، شکل­های2- و و 2- ه. الگوی سرعت باد در تراز 300 هکتوپاسکال در شکل2- ی نشان می­دهد که هنوز خروجی جت برروی ایران قرار دارد و شرایط برای توسعه چرخند سطح زمین فراهم است. بنابراین با وجود چنین رطوبت بالایی و شرایط حاضر احتمال بارش وجود دارد که مقدار کمی بارش در پایان این روز گزارش شده است.

 

 

   

2- الف                                                                        2- ب

     

2- ج                                                                           2- د

    

2- ذ                                                                           2- ر

     

2- ر                                                                          2- و

    

2- ه                                                                        2- ی

شکل2. الف) الگوی فشار تراز دریا برحسب هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 20 دسامبر، ب) الگوی دما (خط­چین) برحسب درجه سلسیوس و ارتفاع ژئوپتانسیل (خط ممتد) تراز 850  هکتوپاسکال بر حسب متر در ساعت 12UTC روز 20 دسامبر ، ج) الگوی ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برحسب متر در ساعت 12UTC روز20 دسامبر، د) الگوی واگرایی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 20 دسامبر(5-10×)، ذ) الگوی واگرایی تراز 500هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 20 دسامبر(5-10×)، ر) الگوی رطوبت نسبی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 20دسامبر، ز) الگوی رطوبت نسبی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 20دسامبر، و) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 850 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 12UTC روز 20 دسامبر، ه) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 500 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 12UTC روز 20 دسامبر، ی) الگوی سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال بر­حسب(m/s) در ساعت 12UTC روز 20دسامبر.


تعیین و تحلیل الگوهای گردش جوی روز 21 دسامبر 1992

در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر با توجه با الگوی فشار تراز دریا در شکل3- الف مشاهده می­کنیم که سامانه کم­فشار شکل­گرفته برروی عربستان شدت بیشتری پیدا کرده و تا مرکز ایران نیز نفوذ کرده است. همچنین مرکز پرفشار اروپا به سمت جنوب حرکت کرده و برروی دریای مدیترانه قرار گرفته و زبانه­های آن هنوز روی شمال ایران قرار دارد و از اثر آن برروی منطقه کاسته شده است. نقشه همزمان دما و ارتفاع ژئوپتانسیل سطح 850 هکتوپاسکال در شکل3- ب  نشان می­دهد . سامانه کم­فشار با توجه به شکل3- ج دقیقا در زیر و سمت راست و در قسمت واگرایی ناوه 500 هکتوپاسکال قرار دارد و باعث توسعه این کم­فشار سطحی وتقویت حرکات صعودی برروی جنوب­غرب کشور می­شود. الگوی واگرایی در شکل­های3- د و 3- ذ ودر ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال به ترتیب همگرایی و واگرایی جریان هوا را نشان میدهند، یعنی در سطوح پایین ما همگرایی (5-10*7/0-) و به­تبع آن صعود هوا را داریم و در تراز بالا واگرایی جریان هوا(تقریبا 5-10*4/0) به صعود هوا در ترازهای پایین کمک می­کند. شکل3- ر نقشه رطوبت نسبی  در تراز 850 هکتوپاسکال را نشان می­دهد که مقدار آن بالای 90 درصد است و رطوبت کافی برای بارش وجود دارد. در سطح 500 هکتوپاسکال نیز با توجه به شکل3- ز رطوبت 75  درصد را مشاهده می­کنیم. نقشه امگا ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال با توجه به شکل­های 3- و و 3- ه مقادیر تقریبی 2/0- را در هر دو سطح نشان می­دهد، شکل3- ی مربوط به سرعت باد در تراز 300 هکتوپاسکال نشان می­دهد که جنوب­غرب ایران بالاخص شیراز دقیقا در زیر منطقه خروجی جت و قسمت واگرایی قوی آن قرار دارد و حرکات صعودی سطوح زیرین را تقویت می­کند. تمام موارد بالا از قبیل رطوبت بالا، تقویت حرکات صعودی، و کم­فشار قرارگرفته برروی جنوب ایران شرایط را برای وقوع یک بارش سنگین فراهم می­کند.

 

       

3- الف                                                                        3- ب

       

3- ج                                                                          3- د

       

3- ذ                                                                          3- ر

      

3- ز                                                                          3- و

       

3- ه                                                                           3- ی

شکل3. الف) الگوی فشار تراز دریا برحسب هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر، ب) الگوی دما (خط­چین) برحسب درجه سلسیوس و ارتفاع ژئوپتانسیل (خط ممتد) تراز 850  هکتوپاسکال بر حسب متر در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر، ج) الگوی ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برحسب متر در ساعت 00UTC روز21 دسامبر، د) الگوی واگرایی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر(5-10×)، ذ) الگوی واگرایی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر(5-10×)، ر) الگوی رطوبت نسبی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 21دسامبر، ز) الگوی رطوبت نسبی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 21دسامبر، و) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 850 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر، ه) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 500 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 00UTC روز 21 دسامبر، ی) الگوی سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال بر­حسب(m/s) در ساعت 00UTC روز 21دسامبر.


در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر با توجه به نقشه فشار تراز دریا در شکل4- الف می­بینیم که کم­فشار شکل گرفته برروی عربستان تا شمال ایران پیشروی کرده و همچنین پرفشار اروپا کاملا روی دریای مدیترانه قرار گرفته و اثر آن برروی ایران کاهش یافته است. ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 850 هکتوپاسکال در شکل4- ب نسبت به ساعات قبل تغییر خاصی نداشته و همچنان نشان­دهنده کژفشاری جو است و با توجه به خطوط ارتفاع ژئوپتانسیل باعث فرارفت هوای گرم به داخل جنوب غربی ایران می­شود. الگوی ناوه 500 هکتوپاسکال نیز گسترده­تر شده و تا جنوب دریای سرخ پیش رفته است. قوی­تر شدن ناوه 500هکتوپاسکال باعث می­شود کم­فشار سطحی که درست در زیر سمت راست ناوه قرار دارد نیز تقویت شود، شکل4- ج. شکل­های 4- د و 4- ذ  مربوط به الگوی واگرایی ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال به ترتیب مقادیر 2- و 1در 5-10 را در ترازهای مذکور نشان می­دهند که همگرایی در سطح زمین با واگرایی در سطوح بالا جفت شده و باعث تقویت حرکت صعودی شده است و همان­طور که انتظار می­رفت اما در ساعت­های آینده چون واگرایی در سطوح بالا از همگرایی در سطوح پایین خیلی کمتر است حرکات صعودی هوا با شدت کمتری صورت می­گیرد. با توجه به الگوهای رطوبت نسبی ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال در شکل­های4- ر و 4- ز  مشاهده می­کنیم که در تراز 850 هکتوپاسکال رطوبت نسبی هنوز بالای 90 درصد است و در تراز 500 هکتوپاسکال حدودا 50 درصد است. الگوی سرعت قائم ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال در شکل­های 4- و 4-ه نشان می­دهد که در هر دو تراز مقادیر امگا منفی و به­ترتیب برابر با 3/0- و 4/0- است، بنابراین در هر دو تراز حرکت صعودی هوا صورت می­گیرد که در تراز 500 هکتوپاسکال این حرکت صعودی کمی قوی­تر است. موقعیت جت جنب حاره نسبت به ساعت­های قبل تغییر مشخصی نداشته و خروجی جت دقیقا برروی سامانه کم­فشار سطح زمین قرار دارد، شکل4- ی. تمامی موارد بالا باعت ایجاد ناپایدار برروی استان فارس و شهر شیراز در طی این روز شده­اند و طبق گزارشات تا پایان این روز مقدار 75 میلیمتر بارش داشته­ایم.

 

       

4- الف                                                                      4- ب

       

4- ج                                                                         4- د

       

4- ذ                                                                         4- ر

      

4- ر                                                                         4- و          

4- ه                                                                         4- ی

شکل4- الف) الگوی فشار تراز دریا برحسب هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر، ب) الگوی دما (خط­چین) برحسب درجه سلسیوس و ارتفاع ژئوپتانسیل (خط ممتد) تراز 850  هکتوپاسکال بر حسب متر در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر، ج) الگوی ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برحسب متر در ساعت 12UTC روز21 دسامبر، د) الگوی واگرایی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر(5-10×)، ذ) الگوی واگرایی تراز 500هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر(5-10×)، ر) الگوی رطوبت نسبی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 21دسامبر، ز) الگوی رطوبت نسبی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 21دسامبر، و) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 850 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر، ه) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 500 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 12UTC روز 21 دسامبر، ی) الگوی سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال بر­حسب(m/s) در ساعت 12UTC روز 21دسامبر.


تعیین و تحلیل الگوهای گردش جوی روز 22 دسامبر

در ساعت 00UTC روز 22 دسامبر که روز بعد از بارش سنگین است، الگوی فشار تراز دریا در شکل5- الف نشان می­دهد که کم­فشار شکل­گرفته برروی عربستان به سمت شمال شرق متمایل و مرکز آن به روی خلیج فارس انتقال یافته است و بیشتر مناطق ایران را دربر گرفته است. همچنین دما در منطقه به دلیل فرارفت هوای گرم، نسبت به همین ساعت در روز قبل افزایش یافته و به مقدار حدود 10 درجه سانتی­گراد رسیده است. ناوه 500 هکتوپاسکال با توجه به شکل5- ج هنوز برروی منطقه حاکم و نسبت به روز قبل تغییر خاصی نداشته است. الگوی واگرایی تراز 850 هکتوپاسکال، همگرایی در این سطح را نشان می­دهد( حدود 5-10*1-) اما نسبت به ساعت­های قبل کمتر است بنابراین حرکات صعودی ضعیف­تر است. با توجه به شکل­های4- د و 4- ذ نقشه واگرایی در سطح 500 هکتوپاسکال، واگرایی در این سطح را بیان می­کند(5-10*3/0) اما به دلیل اینکه واگرایی در سطوح بالا کمتر از همگرایی در سطوح پایین است بنابراین حرکات صعودی تضعیف می­شود. شکل­های4- ر و 4- ز، نقشه رطوبت نسبی در تراز­های 850 و 500 هکتوپاسکال را نشان می­دهند و بیانگر این مطلب هستند که در تراز 850 هکتوپاسکال هنوز رطوبت هوا بالای 90 درصد و در تراز 500 هکتوپاسکال حدودا 60 درصد است. این رطوبت بالا همراه با حرکات صعودی هوا به احتمال زیاد بارش به­دنبال دارد. مقدار امگا هم با توجه به شکل­های4- و و 4- ه در هر دو تراز 850 و500 هکتوپاسکال مقادیر منفی را برروی منطقه نشان می­دهد(2/0-)، یعنی در هر دو تراز حرکات صعودی هوا داریم اما نسبت به ساعت­های قبل کمتر است. نقشه سرعت باد در تراز 300 هکتوپاسکال در شکل4- ی نشان می­دهد که جت جنب­حاره کمی به سمت شرق نقل­مکان کرده است. شرایط بالا همچنان بر وقوع شرایط ناپایدار دلالت دارد اما به دلیل تضعیف حرکات صعودی و افزایش دما در منطقه، بنابراین میزان بارش کمتری نسبت به ساعت­های قبل صورت می­گیرد.

 

       

5- الف                                                                      5- ب

     

5- ج                                                                        5- د

     

5- ذ                                                                         5- ر

       

5- ز                                                                         5- و

           

                                5- ه                                                                         5- ی

شکل5. الف) الگوی فشار تراز دریا برحسب هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 22 دسامبر، ب) الگوی دما (خط­چین) برحسب درجه سلسیوس و ارتفاع ژئوپتانسیل (خط ممتد) تراز 850  هکتوپاسکال بر حسب متر در ساعت 00UTC روز 22 دسامبر، ج) الگوی ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برحسب متر در ساعت 00UTC روز22 دسامبر، د) الگوی واگرایی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 22 دسامبر(5-10×)، ذ) الگوی واگرایی تراز 500هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 22 دسامبر(5-10×)، ر) الگوی رطوبت نسبی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 22دسامبر، ز) الگوی رطوبت نسبی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 00UTC روز 22دسامبر، و) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 850 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 00UTC روز 22 دسامبر، ه) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 500 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 00UTC روز22 دسامبر، ی) الگوی سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال بر­حسب(m/s) در ساعت 00UTC روز 22دسامبر.


ساعت 12UTC الگوی فشار تراز دریا در شکل6- الف نشان می­دهد که کم­فشار سطح زمین از سمت شمال­شرق در حال خارج شدن از کشور می­باشد و تاثیر سامانه پرفشار اروپایی بر غرب ایران بیشتر شده است که ریزش هوای سرد را به درون کشور به دنبال دارد. شکل6- ب مربوط به نقشه دما و ارتفاع ژئوپتانسیل در تراز 850  هکتوپاسکال بیان می­کند که جو همچنان کژفشار می­باشد و با توجه به نحوه قرارگیری خطوط ژئوپتانسیل و دما فرارفت هوای سرد را در منطقه داریم. ناوه 500 هکتوپاسکال نیز با توجه به شکل4- ج همچنان برروی غرب ایران مستقر است و پشته­ها و ناوه نسبت به روز قبل تغییر مکان خاصی نداشته­اند. الگوی واگرایی سطوح 850 و 500 هکتوپاسکال در شکل­های 4- د و 4- ذ  نشان می­دهد که در سطح 850 ما همگرایی در جریان هوا را داریم(حدود 5-10*2/1-) که البته نسبت به روز قبل در همین ساعت کمتر است. همچنین در تراز 500 هکتوپاسکال واگرایی در جریان هوا صورت می­گیرد(5-10*3/0) که این واگرایی در تراز بالا کمتر از همگرایی درسطوح پایین است و مانند ساعت­های قبل حرکات صعودی توده هوا را تضعیف می­کند. با توجه به الگوی رطوبت نسبی ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال در شکل­های4- ر و 4- ز مشاهده می­کنیم رطوبت نسبی در سطوح پایین کمتر شده است و حدود 85 درصد است، اما در سطوح بالا رطوبت نسبی نسبت به ساعت­های قبل افزایش داشته است. الگوی سرعت قائم نیز با توجه به شکل­های4- و و 4- ه در ترازهای 850 و 500 هکتوپاسکال حرکات صعودی هوا را با مقادیر 2/0- و 4/0- نشان می­دهد. اما این حرکات صعودی نسبت به روز قبل در همین ساعت در سطوح پایین کمتر است و با الگوی واگرایی همراهی می­کند. نقشه سرعت باد در تراز 300 هکتوپاسکال نشان می­دهد که جت جنب­حاره به سمت شرق جابجا شده و تقریبا مرکز آن برروی ایران قرار دارد و بنابراین تاثیری در ناپایداری برروی منطقه ندارد، شکل4- ی. تمام تفاسیر بالا بیان می­کند که هنوز حرکات صعودی هوا صورت می­گیرد اما با توجه به کاهش حرکات صعودی، رطوبت نسبی و افزایش دما بارش کمتری در این روز شاهد هستیم و مقدار آن 10 میلیمتر می­باشد.

 

       

6- الف                                                                          6- ب

      

6- ج                                                                  6- د

      

6- ذ                                                                             6- ر

       

6- ز                                                                             6- و

       

6- ه                                                                        6- ی

شکل6. الف) الگوی فشار تراز دریا برحسب هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 22 دسامبر، ب) الگوی دما (خط­چین) برحسب درجه سلسیوس و ارتفاع ژئوپتانسیل (خط ممتد) تراز 850  هکتوپاسکال بر حسب متر در ساعت 12UTC روز 22 دسامبر، ج) الگوی ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برحسب متر در ساعت 12UTC روز22 دسامبر، د) الگوی واگرایی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 22 دسامبر(5-10×)، ذ) الگوی واگرایی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 22 دسامبر(5-10×)، ر) الگوی رطوبت نسبی تراز 850 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 22دسامبر، ز) الگوی رطوبت نسبی تراز 500 هکتوپاسکال در ساعت 12UTC روز 22دسامبر، و) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 850 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 12UTC روز 22 دسامبر، ه) الگوی سرعت قائم(امگا) تراز 500 هکتوپاسکال برحسب(PaS-1) در ساعت 12UTC روز 22 دسامبر، ی) الگوی سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال بر­حسب(m/s) در ساعت 12UTC روز 22دسامبر.


نتیجه­گیری

در روز 20 دسامبر یک روز قبل از رخداد بارش سنگین، یک سامانه کم­فشار برروی عربستان و دریای سرخ شکل­گرفته است و یک سامانه پرفشار نیز که مرکز آن برروی اروپا قرار دارد در برخورد با کم­فشار روی عربستان دو زبانه از آن به سمت جنوب امتداد یافته که یکی از آن­ها قسمت­هایی از ایران تا منطقه مورد مطالعه را در بر گرفته است. در این روز با توجه به به الگوی دما و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 850 هکتوپاسکال فرارفت هوای گرم برروی منطقه داریم. همچنین در سطح 500 هکتوپاسکال کم­ارتفاع بسته­ای دیده می­شود که زبانه­های آن تا جنوب دریای سرخ کشیده شده است و منطقه واگرایی آن برروی غرب ایران قرار دارد. با توجه به کژفشار بودن جو این الگو موجب ناپایداری در سطوح پایین می­شود و به دلیل فرارفت تاوایی مثبت در جلو ناوه 500 هکتوپاسکالی حرکات صعودی هوا و توسعه کم­فشار سطحی را به­دنبال دارد. با توجه به نقشه واگرایی سطح 850 هکتوپاسکال مشاهده می­کنیم  که یک منطقه همگرایی قوی برروی عربستان قرار دارد که مربوط به توسعه کم­فشار سطحی و حرکات صعودی قوی در آن منطقه است. البته در این روز برروی استان فارس و شهر شیراز همگرایی با شدت کمی صورت می­گیرد و مقدار آن برروی شیراز تقریبا صفر است. اما در سطوح بالا واگرایی با مقدار s-1 5-10*2/0 صورت می­گیرد. همچنین تنها در تراز 500 هکتوپاسکال برروی جنوب­غرب ایران حرکات صعودی آن هم با شدت کمی صورت می­گیرد. جت جنب­حاره نیز خروجی آن( قسمت واگرایی شدید) برروی جنوب­غربی ایران قرار دارد و در چرخندزایی سطحی تاثیر به­سزایی دارد. در روز 21 دسامبر سامانه کم­فشار با حرکت به سمت شمال­شرق به داخل ایران نفوذ کرده و در برخورد با پرفشار مستقر برروی اروپا که به سمت جنوب­غرب حرکت کرده و مرکز آن برروی دریای مدیترانه قرار گرفته باعث افزایش همگرایی در سطوح پایین به میزان قابل توجه s-1 5-10*2- و استقرار ناوه در سمت غرب کم­فشار سطحی برروی منطقه جنوب­غرب منجر به واگرایی در سطح 500 هکتوپاسکال به مقدار s-1 5-10*1 می­شود. بنابراین حرکات صعودی نیز قوی­تر و مقادیر 3- و 4- (PaS-1) را در هر دو سطح دارا می­باشند و ناپایداری شدت یافته و با توجه به رطوبت نسبی بالا در هر دو سطح (90 و 75 درصد) بارش سنگینی را در این روز شاهد هستیم. در روز بعد از رخداد بارش سنگین سامانه کم­فشار در حال خارج شدن از سمت شمال­شرق ایران است و سامانه پرفشار همچنان برروی دریای مدیترانه مستقر است و تاثیر آن برروی شمال­غرب ایران بیشتر شده است. به دلیل کمتر بودن همگرایی در سطوح پایین نسبت به واگرایی در سطوح بالا در روز قبل حرکات صعودی در این روز تضعیف شده است. دما در اوایل روز نسبت به روز قبل افزایش یافته است و با توجه به تضعیف حرکات صعودی در این روز بارش کمتری صورت می­گیرد. 

 

سپاس­گزاری

در پایان از سازمان هواشناسی کشوری و همچنین اداره هواشناسی شیراز، جهت همکاری و ارائه آمار و اطلاعات کمال تشکر و قدردانی را داریم.



2. Regional Atmospheric Modelling System

1. Madeira

 

2. Cluster Analysis

[5]

1. Principal Cluster Analysis

 

2. National Centers for Environmental Prediction

[8]

1. De Martone

1. Brooks

[9]

 

  1. Byun,K.Y., Lee,T.Y., 2011, Remote effects of tropical cyclones on heavy Rainfall over the Korean peninsula- statistical and composite analysis, Department of Atmospheric Sciences, Journal of Tellus.
  2. Donald Ahrens,C., 2009, Meteorology Today, Emeritus, Modesto Junior College.
  3. Federico,S., Avolio,E., Pasqualoni,L., Bellecci,C., 2008, Atmospheric patterns for heavy rain events in Calabria, Natural Hazards and Earth System Sciences.
  4. Fragoso, M., Trigo, R.M., Pinto, J.G., 2012, The 20 February 2010 Madeira flash-floods: synoptic analysis and extreme rainfall assessment, Natural Hazards and Earth System Sciences, 12, 715-730.
  5. Ghafarian, P., Meshkatee, A., Azadi, M., Farahani, M., Rahimzadeh, F., 1389, Synoptical survey of precipitation in northwest of Iran- case study on extreme precipitation of Oroomiyeh station, Journal of Climate Research, Third and fourth number, Autumn and Winter 1389.
  6. Ghavidel, Y., 1389, Mapping and interpretation of synoptic climatology using the software of GRADS, Soha Danesh.
  7. Hajam, S., 1390, Leaflet of statistics in meteorology, Tehran Science and Research Branch, Islamic Azad University.
  8. Holton, J., 2004, An introduction to dynamic meteorology, Department of Atmospheric Sciences, University of Washington.
  9. Hojati, Z., 1386, Synoptical analysis of heavy precipitation in province of Isfahan, Thesis of M.Sc in field of Geography, Univesity of Shahid Beheshti.
  10. Lana, A., Campins, J., Genoves, A., Jansa, A., 2007, Atmospheric patterns for heavy rain events in the Balearic Islands, Advances in Geosciences.
  11. Lashkari, H., 1375, Synoptical pattern of heavy precipitation in southwest of Iran, PHD Thesis in field of climatology, The university of Tarbiyat Modarres.
  12. Nielsen-Gammon,j.w., Zhang,f., Odins,A.M., Myoung,B., 2004, Extreme Rainfall in Texas: Patterns and predictability, Journal of Physical Geography.
  13. Sadeghi, S.,1379, Synoptical and Statistical survey the effect of subtropical high pressure on precipitation and temperature in south of Iran during winter between 1980-1985, Thesis of M.Sc in field of meteorology, Tehran shomal Branch, Islamic Azad University.
  14. Sedaghatzadeh, H., 1375, Statistical survey the variation of special and temporal of precipitation patterns in province of Fars, Thesis of M.Sc in field of meteorology, Tehran shomal Branch, Islamic Azad University.
  15. Tsonevsky, I., Campins, J., Genoves, A., Jansa, A., 2010, Atmospheric patterns for heavy precipitation in Bulgaria, Romanian Journal of Meteorology vol.10 nr.1-2010.
  16. Yarahmadi, D., Maryanaji, Z., 1390, Analysis of dynamical and synoptical of heavy precipitations in southwest of Khazar and west of Iran, Physical Geography Research Quarterly, Seventy sixth number, Summer 1390, 105-120.
  17. www.atms.unca.edu/cgodfrey/reanalysis/reanalysis.shtml
  18. http://www.esrl.noaa.gov/psd/data/gridded/data.ncep.reanalysis.html
  19. www.farsmet.ir/amar/eghlimi/1.jpg